Bezienswaardigheden

Op de Dienst voor Toerisme is een monumentenfolder verkrijgbaar voor 1.25 euro.

Limburg 1914-1918: Dit zijn wij, 44 Limburgse helmen

Limburg herdacht de Eerste Wereldoorlog met de tentoonstelling "Limburg 1914-1918: Kleine verhalen in een Groote Oorlog". 44 betonnen Stahlhelmen die de Duitse bezetting symboliseren in Limburg. Elke helm vertegenwoordigt één Limburgse gemeente en werd door plaatselijke kunstenaars, verenigingen en scholen kunstzinnig bewerkt. Samengebracht geven de helmen blijk van erg uiteenlopende en gevarieerde invalshoeken rond het thema oorlog en herinnering. De 44 helmen staan nu op het veld waar de Slag der Zilveren Helmen in Halen heeft plaatsgevonden. Een plek waar de helmen een blijvend symbool vormen dat de Eerste Wereldoorlog in Limburg herdenkt.
Adres: Betserbaan, vlakbij de Herdenkingssteen.
http://www.limburg1914-1918.be/44-creaties

Klooster Sint Jansberg

Het voormalig kartuizerklooster werd in 1329 gesticht door Gerard, Heer van Diest naar de wens van zijn overleden echtgenote Maria van Loon. Het klooster werd in 1582 nagenoeg volledig verwoest door de troepen van Willem van Oranje, maar werd nadien heropgebouwd. Enkel de oude kapittelzaal in de tuin van het klooster, die in de 19de eeuw dienst deed als kapel, dateert nog uit de 15de eeuw. De monumentale ingangspoort in Vlaamse renaissancestijl, met bovenaan in een nis het beeldje van de patroon van het klooster St.Jan-de-Doper, werd in 1649 gebouwd. Het geheel vormt een indrukwekkend ommuurd complex met gebouwen uit de 17de tot de 19de eeuw, gelegen op een heuvel temidden van velden en boomgaarden. De oude gedeelten van het klooster zijn beschermd als monument; de omgeving als dorpsgezicht.
De kartuizers wijdden een leven aan studie en gebed; het klooster herbergde ooit de grootste bibliotheek van het land van Loon.
Het kartuizerklooster werd in 1796 opgeheven, als "zwart goed" verkocht en heringericht als kasteel (19de eeuw). Van 1920 tot 1927 was er een ambachtschool gevestigd en van 1928 tot 1993 werd het klooster bewoond door moniale Dominikanessen. Thans doet het dienst als centrum voor feesten, seminaries en culturele activiteiten.
Temidden van de boomgaard voor het klooster staat het 17de eeuws kapelletje van O.L. Vrouw ten Onrust, in de volksmond "Tutter- of Schreeuwkapelleke" genoemd. Moeders vereren er Onze Lieve Vrouw om zegen en kalmte voor hun kleine kinderen. Ze offeren een hemdje, mutsje of een fopspeen.
Op een boogscheut van het klooster bevinden zich nog twee oude vierkanthoeven: de hoeve Eksterhoek (in de Eksterhoekstraat) met 18de eeuwse kern en de hoeve Oude Pastorij (in de Steenbergstraat) uit het begin van de 19de eeuw, beter gekend als de "Donkelhoeve" naar het TV-feuilleton "Wij, heren van Zichem".
website Sint Jansberg

Markt

Op de Markt bevinden zich de twee geklasseerde herenhuizen. "De Helm" (Markt 9) uit de 19de eeuw met rondboogpoort en "De Grote Arend" (Markt 11) in karakteristieke Spaanse stijl met trapgevels en stenen kruisvensters, gedateerd 1614 (doch grondig gerestaureerd in 1925).

Kerk Sint Pieter in de Banden

Beschermde en gerestaureerde gotische kerk met 13de eeuwse toren in Diestse ijzerzandsteen. De 16de eeuwse spitse bogen en de grote brandramen van schip en koor zijn duidelijke kenmerken van de Demergotiek, wat in Limburg zeldzaam is. Een 17de eeuwse biechtstoel, een 16de eeuws kruisbeeld en kelk behoren tot de schatten van de kerk, evenals een kruisweg van de hand van Tony van Os.
Vlak naast de kerk staat een verguld ruiterbeeld ter herinnering aan de Slag der Zilveren Helmen op 12 augustus 1914 (van Jules Jordain).

Watermolen op de Gete

Voormalige watermolen op de Gete (Zwarte Duivelsstraat 35) met traditionele kern van bak- en zandsteen uit de 17de eeuw, doch sterk gerestaureerd in verschillende perioden. Complex geheel, omvattende molenaarshuis, molenhuis en dienstgebouwen, versierd met fraaie trapgevels. Het binnenwerk van de molen werd in de huidige woonruimten ingelijfd. De watermolen werd omstreeks 1910 verbouwd tot turbinemolen.
De watermolen, de voormalige jeneverstokerij (huisnummer 20) en de vroegere brouwerij Goudster op het grondgebied van Donk vormen samen een interessante watergebonden industrieel-archeologische site op de beide oevers van de Gete.

Rotemse molen

Op de Velpe (Gidsenstraat 24) treft men een mooie gerestaureerde watermolen uit 1646 aan, gebouwd door de Cisterciënzerinnen van de naburige abdij Mariënrode, met brede rondboogdeur en verschillende ijzerzandstenen elementen. Het deel langs het bewaarde molenrad (met mechaniek van 1760) werd in 1777 herbouwd met witte stenen voor hoeken plint en vernsterlijsten. In 1925 werd de woning aan de achterkant uitgebreid met een eigenaardige woontoren die boven het dak van het oude molenaarshuis uitsteekt. De watermolen is sedert 1961 buiten bedrijf.

Abdijhoeve Mariënrode

Nogal geïsoleerd ten zuiden van het centrum van Halen ontdekt men in het landelijk gehucht Rotem drie interessante gebouwen. De machtige (beschermde) abdijhoeve Mariënrode, een kleinere verbouwde hoeve uit de 18de eeuw met het Museum Slag der Zilveren Helmen, en in de Gidsenstraat ernaast de Rotemse Molen.
Het Cisterciënzerinnenklooster van Mariënrode werd in 1237 gesticht, maar is nooit tot grote bloei gekomen. Het werd na de Franse Revolutie volledig afgebroken. Alleen de grote hoeve die ervoor stond werd gelukkig bewaard, rond een ruime binnenkoer. Aan de straat staat een hoog poortgebouw met een grote en een kleine poort, en daarboven de gebeitelde wapens van de toenmalige abdis Jeanne de Tilbourg, met het jaartal 1669. De woning werd in de tweede helft van de 18de eeuw uitgebreid met een lagere zijvleugel die nog als woning dienst doet. Tegen de gevel ervan bevindt zich nog een grafsteen met de afbeelding van een abdis en twee wapenschilden. Ten zuiden en ten westen van het erf staan stallingen uit 1779; de lange, even oude schuur ten noorden werd spijtig genoeg afgebroken.

Loboshoeve en -kasteel

In het kempisch gedeelte van de gemeente, als toegangspoort tot de bossen van Hees, treft u het kasteel en de hoeve van Lobos aan, gelegen in een park met enkele merkwaardige bomen en resten van de oorspronkelijke omgrachting, bereikbaar langs een gekasseide dreef van Amerikaanse eiken. Het kasteel is een alleenstaand herenhuis uit de 19de eeuw, met verschillende latere aanpassingen, maar met een veel oudere oorsprong. Lobos was een oude heerlijkheid waaraan een kasteel met slotgracht en heel wat gronden en goederen verbonden waren. Deze "allodiale" heerlijkheid was in handen van verschillende adellijke families. De bijhorende kasteelhoeve is een typisch kempische langgevelhoeve en dateert eveneens uit de 19de eeuw (met mogelijk oudere kern).

Kluis van Reinrode

Gelegen aan de Oude Leuvensebaan te Loksbergen, die Halen over Sint-Joris-Winge met Leuven verbindt, staat op een hoge kant de "Kluis van Reynrode", een ermitage van de derde orde der geschoeide karmelieten, gesticht aan het einde van de 17de eeuw. Deze kluizenaars wijdden zich aan gebed, gaven onderricht aan de kinderen uit de buurt en verzorgden krankzinnigen, tot ze in 1798 door de Fransen werden verdreven. De kluis werd gebouwd tussen 1714 en 1720; de classicistische kapel dateert uit de jaren 1794-98 en werd gebouwd op de plaats van een oudere, 15de eeuwse kapel. De kluis is thans een landbouwuitbating en de kapel is omgevormd tot een koelkamer voor fruit, maar met behoud van de oorspronkelijke buitengevels .
Het heuvelachtige Loksbergen wordt doorsneden door enkele mooie holle wegen. Aan de Kluis vertrekt één van de mooiste holle wegen van de provincie Limburg, diep ingesneden met aan weerszijden een dichte begroeiing en ijzerzandstenen formaties.

Kasteel van Blekkom

In een ander gehucht van Loksbergen, Blekkom genaamd, staat het gelijknamige 19de eeuwse kasteel. Het is een alleenstaand neoclassicistisch herenhuis, in 1859 (datum in gevelsteen) gebouwd naar een ontwerp van architect Jamaer in opdracht van Hyacinth de Mareth, de eerste burgemeester van de in 1866 zelfstandig geworden gemeente Loksbergen. Het kasteel is gelegen te midden van een mooi park met vijver. Ten noorden van het kasteel staat nog een 19de eeuwse hoeve met oorspronkelijk U-vormige plattegrond, thans geëvolueerd tot het gesloten type met rechthoekig erf. En ten noordwesten bevindt zich nog een bakstenen kapel met rondboogportaal.